Tag Archives: FOSS

operatie BRP ging duidelijk niet ‘the open source way’

Het ICT-project basisregistratie persoonsgegevens, operatie BRP, is totaal mislukt. Lees hier (inderdaad, niet in het verplicht voorgeschreven open formaat) het ongecorrigeerd stenogram van het debat. Of bekijk hier de commissievergadering of het plenair debat (inderdaad, om dit te zien heb je proprietary software nodig).

Het project is gestopt maar heeft inmiddels € 100.000.000 gekost. Wat heeft de Nederlandse burgergemeenschap hier nu voor gekregen? En hoe kunnen zulke projecten beter in de toekomst? Hoe moet de overheid nu verder met ICT-projecten? Het rapport van het parlementair onderzoek naar ICT-projecten bij de overheid geeft al enkele aanbevelingen. Ook over het gebruik van opensourcesoftware.

Maar mijn aanbeveling is: ‘Werk de open source way’, hiermee bedoel ik dat niet alleen de software beschikbaar is als vrije software en opensourcesoftware, maar dat de hele manier van werken op ‘the open source way’ gebeurt:

  1. Accepteer alleen vrije software en opensourcesoftware:
    1. Eis de de essentiële vrijheden (free software) voor de gebruiker van de software.
    2. Eis open source software zodat de broncode beschikbaar is.
  2. Werk ‘the open source way’:
    1. Open uitwisseling van kennis, ideeën en informatie zodat mensen kunnen leren, samenwerken en hergebruiken.
    2. Iteratief, agile, DevOps, sprints, scrum – elke cyclus levert al iets op. Alles is meteen beschikbaar voor het publiek. Geen big bang, waterval  approach.
    3. Transparantie by default (code, kosten, projectvoortgang).
    4. Voorkom declareren zonder te leveren: korte duidelijke resultaten: DevOps. Per cyclus wordt afgerekend.
    5. Hierdoor is exit-strategie ook weer minder noodzakelijk. Alles is immers al beschikbaar.
    6. Meritocratie, dus niet: het is duur dus het moet wel goed zijn.
  3. Bouw een community van gebruikers, leveranciers en opdrachtgevers:
    1. Zorg dat er interne expertise is bij overheid (vooral ook over ‘the open source way’).
    2. Werk samen.
    3. Werk aan een vertrouwensrelatie door tastbare resultaten.
    4. Werk met open projectplanning.
    5. Werk met korte sprints met duidelijke kosten en resultaten; een open transparant budget per sprint.
    6. Werk samen met partijen die zich hebben bewezen in deze manier van werken.
    7. Wees kritisch met het inhuren van bedrijven die een vendor lock-in strategie hanteren.
    8. Dus niet dóór externen en gecontroléérd door externen; eigen controle door de overheid.
    9. Accepteer geen boeteclausules die stoppen duur maken.

Het voortijdig einde van operatie BRP laat het belang van een exit-strategie zien. Blijkbaar kan een exit-strategie al relevant zijn voordat het project is afgerond. Een exit-strategie beschrijft hoe het stoppen van een project of het veranderen van software of softwareleverancier vorm krijgt. Elk softwareproject zou een exit-strategie moeten hebben.

Het schijnt dat er geen duidelijke exit-strategie is voor operatie BRP. Dit leidde tot de volgende moeilijkheden:

  1. De overdracht van de source code. De source code moet achteraf beschikbaar worden gemaakt  (en we moeten nog maar zien of dat echt gaat gebeuren). De broncode had al vanaf het begin van het project vrij beschikbaar moeten zijn, inclusief de volledige tool-chain, issue tracker en documentatie.
  2. Mogelijkerwijze moeten er boetes worden betaald omdat het project wordt stopgezet.

Er is overigens brede politieke overeenstemming dat ICT-projecten anders moeten, maar in de praktijk wil het nog maar niet lukken. Zie ook mijn oproepen tot het gebruik van vrije software en opensourcesoftware aan diverse formateurs (Kamp en Bos, Schippers).

Ik ben graag bereid als dure externe adviseur verder mee te denken over hoe de overheid ICT-projecten meer ‘the open source way’ zou kunnen uitvoeren of om mijn kennis en ideeën gratis met politieke partijen te delen.

Concept paragraaf over vrije open-source software voor regeerakkoord

Vrije software of Free Open-Source Software (FOSS) kenmerkt zich door vrijheid voor de gebruiker: de vrijheid om de software te (her)gebruiken, te bestuderen, te verspreiden en te verbeteren.

Overheidsinvesteringen in vrije software en het gebruik van vrije software bieden de Nederlandse samenleving belangrijke voordelen ten opzichte van gesloten of bedrijfseigen software. Door het
open en publieke karakter van vrije software, komen investeringen in vrije software innovatie, onderwijs, en de economie ten goede en kunnen kosten worden gereduceerd.

Dit standpunt wordt ondersteunt door verschillende (voormalige) Kamerleden van alle vier de onderhandelende partijen en ook door de commissie die het parlementair onderzoek deed naar ICT-
projecten bij de overheid:

“De rijksoverheid heeft zich al voorgenomen om – waar het kan – te kiezen voor open source en open standaarden. In de praktijk gebeurt dit alleen te weinig. Dit moet anders – het levert niet alleen in sommige gevallen grote besparingen op, maar opent ook de deur voor kritische tegengeluiden.”

Ik heb in een open brief de informateur en de onderhandelaars voor een nieuwe regering gevraagd een paragraaf in het regeerakkoord op te nemen over vrije open-source software:

Vrije open-source software
Overheidsinvesteringen in informatiesystemen moeten de maatschappij ten goede komen. Daarom zal de regering het gebruik van vrije open-source software (Engels: Free and Open-Source
Software, FOSS) voorschrijven als de gebruiks- of ontwikkelingskosten door de (semi-)overheid worden betaald. Zulke software kan dan gemakkelijk worden hergebruikt en er wordt efficiënt gebruik gemaakt van belastinggeld.
Deze werkwijze zal ook bijdragen aan de verbetering, ontwikkeling en onderwijs in software in Nederland.
Het gebruik van vrije open-source software stimuleert de gemeenschapszin, samenwerking en innovatie.

Update per 2017-07-11: Ik heb een nieuwe open brief gestuurd naar de nieuwe formateur en onderhandelaars.

Lijst van Free and Open Source Software leverancies voor gemeenten

De afgelopen jaren heb ik één en ander geschreven over vrije opensourcesoftware voor gemeenten, en met de Piratenpartij Delft contact gelegd met de gemeente Delft over vrije en opensourcesoftware.

Tijdens dit werk heb ik informatie verzameld van bedrijven die vrije opensourcesoftware leveren en ondersteunen aan gemeenten. Om het gemeenten makkelijker te maken in contact te komen met deze bedrijven zijn ze hieronder in een lijst vermeld. Let wel op dat dit geen uitputtende lijst is. Als je andere bedrijven kent die hier ook thuishoren neem dan even contact met me op of laat een comment achter.

leverancier oplossingsgebied gemeenten open source informatie contact
200 OK advies, projectbegeleiding, webprojecten, digitale toegankelijkheid portfolio gemeenten contact
alterNET CMS, contentmigratie portfolio TYPO3gem contact
AT computing Linux opleidingen, consultancy, support opdrachtgevers Linux source code contact
ezCompany website, toptaken
Drupal voor gemeenten
Vught, Almelo, Duiven, Halderberge Drupal contributor contact
JDOS infrastructuur, hosting, cloud, communicatie, backup open source info contact
LimoenGroen toptaken, Drupal voor Gemeenten websites Venlo open source info contact
Nou&Off migratie naar LibreOffice en ODF referenties source code contact
WIM / Dimpact website, intranet
Drupal / coöperatieve vereniging
initiatiefnemers / lidgemeenten source code contact WIM / contact Dimpact
Wowww Drupal, Commerce, Alfresco & WordPress klanten open source info contact
YouWe toptaken, digitale dienstverlening, online samenwerken portfolio open source info contact
zaaksysteem.nl zaaksysteem klanten source code contact

Bovenstaande lijst laat zien dat er verschillende bedrijven zijn die support leveren voor de volgende vrije opensource Content Management Systemen (CMS):

Tenslotte wil ik de site 200 OK aanbevelen waar je een schat aan informatie kunt vinden over het gebruik van CMS-en door gemeenten. Deze site heeft een onder meer een handig overzicht met welk CMS een gemeente gebruikt voor de belangrijkste website.

Doorbreek de leveranciersafhankelijkheid van gemeenten met vrije en opensourcesoftware

De uitzending van reporter radio maakt duidelijk dat de Nederlandse gemeenten voor hun ICT systemen afhankelijk zijn geworden van specifieke leveranciers (vendor lock-in).

De beste manier om vendor lock-in te doorbreken is te eisen dat software leveranciers vrije en opensourcesoftwareFree and Open Source Software (FOSS) producten leveren.

Als de broncode (source code) van software publiek beschikbaar is kunnen ook andere bedrijven deze bestuderen. Vrije software garandeert dat andere bedrijven de software ook mogen aanpassen en hergebruiken. Hierdoor is het niet nodig om bij dezelfde leverancier te blijven als er aanpassingen en ondersteuning voor de software nodig zijn en wordt de vendor lock-in dus doorbroken.

In de reacties op de radio-uitzending wordt veel gesproken over standaardisatie van koppelvlakken (interfaces). Het gebruik van open standaarden is essentieel, maar niet genoeg. Juist het gebruik van vrije en opensourcesoftware doorbreekt de vendor lock-in omdat het dan mogelijk wordt dat andere softwareleveranciers doorgaan met reeds bestaande (en betaalde) producten en deze kunnen hergebruiken zodat niet alles opnieuw hoeft te worden gemaakt.

Een voorbeeld van vrije en opensourcesoftware bij gemeenten is Drupal voor gemeenten. Deze gemeentelijke websites zijn hiermee gebouwd:

De gemeente Ede betaalt 92% minder licentiekosten door het gebruik van open source.